Drvena džamija u Tuholju kod Kladnja stara 250 godina

Stara drvena džamija u naselju Tuholj kod Kladnja predstavlja jedan od rijetko sačuvanih primjera drvenih džamija u BiH. Stara je blizu 250 godina, a iako je obnavljana u više navrata, sačuvala je izvorne elemente, od kojih su najvažniji konstrukcija objekta u cjelini i krovni pokrov od šindre. Prema prostornoj organizaciji, stara drvena džamija u Tuholju pripada tipu drvenih džamija s prednjim mahfilom, otvorenim ulaznim trijemom, strmim četverovodnim krovom i drvenom munarom. Pretpostavlja se da je izgrađena još krajem 17. vijeka u jednom od najstarijih naselja na teritoriji kladanjske općine. –„Naselje Tuholj postojalo je još u srednjem vijeku, a najstariji spomen je iz 1468./69. godine, kada je navedeno kao jedno od naselja u Bosanskom sandžaku. Tada je Tuholj bio najsjevernije naselje tog sandžaka u ovom dijelu Bosne.

Imajući u vidu arhitekturu Stare džamije i činjenicu da je najstariji čitljivi nišan datiran u godinu 1804., možemo pretpostaviti da je džamija izgrađena krajem 18. stoljeća“, ističe Benjamin Bajrektarević, dirketor Zavoda za zaštitu i korištenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa TK. Džamija je u osnovi u obliku pravougaonika ukupnih dimenzija 6,70×9,30 metara. Ukupna visina džamije do vrha krova iznosi oko 9 metara, a visina do vrha alema munare je oko 15 metara. Munara je osmougaona i postavljena je na stropnu konstrukciju džamije. U unutrašnjosti džamije kao dio izvornog enterijera nalazi se i pet vunenih, ručno tkanih ćilima koji su u dobrom stanju i bez oštećenja. Pretpostavlja se da su izrađeni u drugoj polovini prošlog stoljeća. U haremu džamije nalazi se preko 100 mezara sa starim i novim nišanima. Iako broj starih nišana nije zanemarljiv, ističe Bajrektarević, jedino su se na dva mogli identificirati natpisi i reljefni ukrasi iz 19. stoljeća.

Harem džamije je i danas aktivan, a u njemu je, neposredno uz Staru džamiju, izgrađena i zgrada nove džamije. Posljednje intervencije na jednoj od najstarijih drvenih džamija u BiH obavljene su prije više od 60 godina u vidu pokrova od lima i obloge drvenih elemenata šperpločom. U decembru 2017. godine olujno nevrijeme oštetilo je krov Stare džamije, ali je on zahvaljujući pravovremenoj intervenciji Zavoda za zaštitu kulturno-historijskog nasljeđa TK adekvatno saniran. Prema riječima Bajrektarevića, u završnoj je fazi i izrada projektne dokumentacije za temeljitu rekonstrukciji i sanaciju Stare džamije u Tuholju, tako da će ovaj vrijedni spomenik kulture uskoro ponovo zasjati punim sjajem. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH prije dvije godine proglasila je  Staru drvenu džamiju s haremom u Tuholju nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.