Hadži Bali-begova džamija u Kladnju – jedina očuvana podkupolna džamija u sjeveroistočnoj Bosni

Naselje Kladanj spominje se još u srednjem vijeku, a  Osmanlije ga zauzimaju 1.463. godine. Od kraja 15. stoljeća je središte osmanske nahije, a od 16. stoljeća i kadiluka. Grad Kladanj u osmanskom periodu imao je 9 džamija i jednu Musalu ili džamiju na otovrenom, što ukazuje na njegov značaj i veličinu, a od svih džamija iz tog perioda najljepša je i najbolje očuvana Kuršumlija ili Hadži Bali-begova džamija. Nalazi se na lijevoj obali rijeke Drinjače u samom centru Kladnja. –„Kuršumliju džamiju u Kladnju je podigao Hadži Bali-beg, o kojem nemamo detaljnijih  podataka, osim da je za održavanje džamije ostavio dosta velik imetak. Tokom vremena, imetak je propao, tako da je džamija ostala bez sredstava za izdržavanje. Izgrađena je 1.545. godine i jedina je očuvana podkupolna džamija iz najstarijeg osmanskog perioda u cijeloj sjeveroistočnoj Bosni“, ističe Benjamin Bajrektarević, direktor Zavoda za zaštitu i korištenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa Tuzlanskog kantona.

 

Period gradnje Kuršumlije džamije, ali mnogo više oblik kupole upućuje na graditeljstvo učenika mimara Hajrudina, odnosno na ranocarigradski stil u arhitekturi. Prema konceptu prostorne organizacije, džamija pripada jednoprostornim, podkupolnim džamijama bez sofa, s kamenom munarom. Objekat džamije predstavlja kubusnu građevinu. Vanjske dimenzije objekta iznose 9,90 x 9,85 metara. Visina objekta do tjemena kupole iznosi 10,60 metara, a munare, zajedno sa alemom 25,50 metara. Džamija ima zidove od lomljenog kamena u krečnom malteru debljine 110 cm. Lomljeni kamen je slagan u relativno pravilne horizontalne redove. Podnožje zidova kao i uglovi su rađeni većim, pravilnije klesanim komadima kamena. Unutrašnje zidne površine džamije su malterisane i okrečene, a mihrab, prelomljeni lukovi i kupola bojeni i oslikani. U blizini ovog vjerskog objekta smještena je stara česma poznata kao Hadži Đurđihanumina česma s velikim kamenim koritom. Uz džamiju je i harem u kome se nalazi nekoliko starih nišana. Kako ističe Bajrektarević, Kuršumlija džamija u Kladnju je više puta djelimičmo obnavljana, pa i nakon agresije na BiH. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika 2005. godine proglasila je ovu prelijepu džamiju, zajedno s česmom, ogradnim zidom i mezarjem,  nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.